Niet doven, wel dimmen!

Moet een straat 's nachts pikdonker zijn om energie te besparen? Of laten we alle verlichting gewoon op volle kracht branden? Die discussie voeren we in Deinze al enkele jaren. Maar misschien vertrekken we stilaan van een verkeerde tegenstelling. Moderne openbare verlichting biedt veel meer mogelijkheden. Dimmen bijvoorbeeld. En andere Vlaamse gemeenten doen het vandaag al.

Op de gemeenteraad van 22 oktober stelde ik namens N-VA Deinze opnieuw een vraag over de openbare verlichting tijdens de nacht.

Ons standpunt daarover is bekend. Sinds na de energiecrisis beslist werd om in heel wat Deinse straten de verlichting tijdens een deel van de nacht te doven, hebben wij gevraagd om dat te herbekijken.

Waarom?

Niet omdat wij beweren dat iedere donkere straat automatisch een onveilige straat is. Het verband tussen gedoofde straatverlichting en criminaliteit is helemaal niet zo eenvoudig.

Maar er is nog iets anders: voelen mensen zich veilig?

En daar mogen we niet zomaar overheen stappen.

Als je 's nachts naar huis wandelt…

Wie om half twee 's nachts van een feestje naar huis fietst, wie na een late shift te voet van de auto naar huis wandelt of wie 's nachts nog even de hond uitlaat, ervaart een volledig donkere straat anders dan een verlichte straat.

Dat horen wij al jaren van inwoners.

Ook na het recente artikel in HLN over mijn vraag op de gemeenteraad verschenen vrijwel meteen reacties als: “Veel te donker als alles uit is” en “Men had de verlichting nooit moeten uitdoen 's nachts.”

Dat zijn natuurlijk geen wetenschappelijke onderzoeken. Enkele Facebookreacties bewijzen niets over criminaliteitscijfers. Maar ze tonen wél opnieuw een gevoel dat we tijdens huisbezoeken en gesprekken met inwoners al langer horen.

En luisteren naar dat veiligheidsgevoel is óók een taak van een lokaal bestuur.

Interessant genoeg zegt Fluvius vandaag zelf hetzelfde. Bij de omschakeling naar ledverlichting hanteert Fluvius vijf prioriteiten. Naast verkeersveiligheid, milieu en financiële aspecten staat daar expliciet het veiligheidsgevoel tussen. Goede zichtbaarheid geeft mensen volgens Fluvius een veiliger gevoel op straat.

Ook Vlaams onderzoek naar lichthinder wijst erop dat veiligheidsgevoel een belangrijke factor vormt bij beslissingen over openbare verlichting. Onder meer leeftijd, geslacht, omgeving en persoonlijke ervaring spelen daarin een rol.

We moeten objectieve veiligheid en veiligheidsgevoel dus niet door elkaar halen. Maar we mogen het tweede evenmin wegwuiven.

Van de lichtschakelaar naar slimme verlichting

Tijdens de gemeenteraad antwoordde schepen Johan Cornelis dat Deinze momenteel met Fluvius overlegt over dimmen.

Dat stemt ons tevreden.

Want waarom zouden we in 2026 nog uitsluitend denken zoals bij een klassieke lichtschakelaar?

Aan. Of uit.

Fluvius beschikt vandaag over interactieve ledverlichting waarbij individuele armaturen via een communicatiemodule aangestuurd worden. Daardoor kan de lichtsterkte tijdens de nacht aangepast worden.

Fluvius ontwikkelde daarvoor 22 verschillende brandprogramma's. Afhankelijk van het soort straat, de verkeersdrukte en het gebruik van de openbare ruimte kan een ander programma gekozen worden.

De verlichting kan bijvoorbeeld trapsgewijs verminderen naarmate het later wordt en opnieuw sterker worden wanneer de ochtendspits nadert.

Volgens Fluvius levert dimmen tot 50% gedurende een deel van de nacht al snel ongeveer 20% energiebesparing op. Op geschikte plaatsen kan interactieve verlichting zelfs trapsgewijs zakken tot een verlichtingsniveau van 30%.

Plots wordt de discussie dus een stuk interessanter.

Niet langer:

licht of donker?

Maar:

hoeveel licht hebben we waar en wanneer nodig?

Zelfs zonder de nieuwste technologie bestaan mogelijkheden

Schepen Cornelis maakte tijdens de gemeenteraad wel een terechte kanttekening. Niet alle ledlampen in Deinze zijn zomaar dimbaar.

Dat klopt.

Interactieve ledtoestellen bieden veruit de meeste mogelijkheden omdat ze individueel aangestuurd worden. Maar zelfs voor niet-interactieve installaties biedt Fluvius onder bepaalde technische voorwaarden brandprogramma's aan waarbij verlichting tijdens een deel van de nacht tot 50% gedimd wordt.

De omschakeling zal dus niet noodzakelijk overal tegelijk gebeuren.

Dat hoeft voor ons ook niet.

Begin waar het technisch mogelijk is. Evalueer. Kijk naar het energieverbruik, de kostprijs, lichthinder én de reacties van inwoners. En rol het systeem daarna verder uit waar het meerwaarde biedt.

Elders gebeurt het al

We hoeven daarvoor het warm water niet uit te vinden.

In Dilbeek besliste het gemeentebestuur om de straatverlichting tijdens de nacht te dimmen tot 30% van de normale lichtsterkte. Het uitgangspunt is er eenvoudig: er blijft altijd basisverlichting aanwezig, terwijl het energieverbruik beperkt blijft.

Ook Beernem koos ervoor om de verlichting langs hoofdwegen 's nachts niet langer volledig te doven, maar te dimmen.

En zeer recent ging Lede nog verder. Daar werd in oktober 2026 een nieuw masterplan voor openbare verlichting goedgekeurd. De openbare verlichting blijft er voortaan de hele nacht branden, maar wordt afhankelijk van plaats en tijdstip slim aangestuurd en gedimd.

Woongebied, fietspad, landelijke weg of KMO-zone? Ze hoeven niet allemaal hetzelfde behandeld te worden.

Dat lijkt ons precies de richting waarin ook Deinze moet kijken.

En eigenlijk is dit in Deinze niet nieuw

Bij het opzoeken van de voorgeschiedenis stootte ik trouwens op iets merkwaardigs.

In oktober 2023 brachten we dit thema al op de gemeenteraad. Ook toen vroegen we om de openbare verlichting 's nachts opnieuw te laten branden.

Het voorstel haalde het niet.

Maar toenmalig schepen Johan Cornelis liet toen al weten dat het schepencollege aan Fluvius had gevraagd om sneller dimbare ledverlichting te plaatsen. Waar dimbare ledverlichting aanwezig was, wilde het bestuur volgens zijn antwoord evolueren van 100% naar 75% en vervolgens 50% lichtsterkte, om tegen de ochtend opnieuw op te bouwen.

Dat was drie jaar geleden.

Vandaag vernemen we dat de stad hierover in overleg is met Fluvius.

Dat overleg juichen we toe. Maar het roept tegelijk een logische vraag op: hoever staan we ondertussen met wat in 2023 al werd aangekondigd?

Want de technologie heeft intussen niet stilgestaan. Integendeel.

Niet terug naar vroeger, wel slimmer vooruit

Voor N-VA Deinze hoeft dit geen discussie te worden tussen mensen die alle lichten overal willen laten branden en mensen die zoveel mogelijk duisternis willen.

Lichthinder bestaat. De natuur verdient aandacht. Energie kost geld. Ook daar moeten we verstandig mee omgaan.

Maar hetzelfde geldt voor de mensen die onze straten gebruiken.

Wie 's nachts naar huis fietst, wandelt of alleen over straat gaat, mag verwachten dat een stadsbestuur ook naar zijn of haar veiligheidsgevoel kijkt.

En precies daarom lijkt dimmen ons zo interessant.

Geen zee van licht wanneer niemand die nodig heeft. Geen onnodig energieverbruik. Maar evenmin urenlange volledige duisternis waar mensen zich daar ongemakkelijk bij voelen.

De techniek bestaat. Fluvius biedt ze aan. Andere gemeenten passen ze al toe.

Dus laat ons onderzoeken waar we in Deinze de knop niet langer op “uit”, maar gewoon wat lager kunnen zetten.

Dat lijkt ons geen stap terug.

Dat is slimmer vooruit.